خوراسان کوردیش

موسیقی مقامی شمال خراسان

kourdkourmanj — Fri, 30 Oct 2009 15:28:18 GMT

موسيقي مقامي خراسان به روايت مجتبي قيطاقي

موسيقي مقامي (موغامي) يادگار جلوه هاي زيبايي از فرهنگ ديرينه مشرق زمين است ،که از تحريف و دگرگوني اعصار مصون مانده . نغماتي در موسيقي"موغامي" پيدا مي شود که به عهد باستان برمي گردد.
مجتبي قيطاني ،محقق حوزه ي موسيقي سنتي خراسان با بيان مطلب فوق گفت: در کتاب لغت موسيقي نوشته" افراسياب بيگ لي" کلمه ي مقام که به صورت موغام يا مغام هم نوشته مي شود، به عنوان مجموعه ي صداها و پرده هاي مختلف که بر اساس يک کوک واحد و در محور آن مي گردند، تعريف شده و از آن به عنوان بالاترين مرحله ي خلاقيت در ترکيب ساز و آواز ياد شده است.
وي ادامه داد: آنچه مد نظر هنرمندان و مردم اين منطقه است ،"موغام" مي باشد که در باور مردم خرسان از شان و منزلت بالايي برخورداراست و به ديده تقدس به آن مي نگرند و به مصداق هنر عامه، آفريننده مشخصي ندارد و تمام افراد جامعه در شکل گيري و نقل روايت آن سهم دارند. قيطاقي درباره ي تاريخ و قدمت موسيقي موغامي گفت: تاريخ موسيقي اين سرزمين به زمان کوچ آريايي ها به ايران بر مي گردد و در پاره يي از نقاط برخي از نغمه ها به صورت بکر و دست نخورده، حکايت از يک اصالت باستاني دارد و اگر براي بررسي موسيقي، خراسان بزرگ را مد نظر قرار دهيم، بايد پهنه ي اين ديار را از کرانه هاي غربي خزر تا پهنه هاي ابيورد و نسا ،مرو و تا کويرهاي خراسان و هرات، مرز هندوچين مورد کاوش قرار دهيم. وي با تاکيد بر اين که خراسان فعلي نيز به علت وسعت جغرافيايي و تنوع پراکندگي اقوام و فرهنگ هاي مختلف داراي موسيقي "موغامي" متنوع و مختلفي است، گفت: تنوع نژادي از عرب هاي سامي تا هزاره ، بلوچ و نژادهاي کرد و کرمانج و ترک و ترکمن و مغول در اين استان ،باعث شده است، که يکي از غني ترين گنجينه هاي فرهنگي موسيقي به وجود بيايد، که بر خلاف بيشتر مناطق ايران از سبک خاص برخوردار نيست و در نواحي مختلف استان وحدت سبک ندارد. اين پژوهشگر ضمن تقسيم خراسان به دو حوزه ي شمال و جنوب، درباره ي موسيقي "موغامي" شمال خراسان اظهار داشت: موسيقي جاري در اين منطقه موسيقي کوهستان ،جلگه است و از يک زندگي پرحادثه و پرسوز و گداز و آوارگي حکايت مي کند ، اين مساله را حتي مي توان در رقص ها و بازي هاي آييني و سنتي آن ها ديد . ضمن اين که از گستردگي و تنوع بيشتري برخوردار است، از حال و هواي خاصي نيز بهره مي برد و حماسه، عرفان، عشق و سوگ پشتوانه ي اصلي اين موسيقي مي باشد.
مجتبي قيطاقي با اشاره به اين که موسيقي اين منطقه "کرمانجي" است و از موسيقي هاي ترکي و ترکمني هم تاثيراتي گرفته است، اظهار کرد: در شمال خراسان موسيقي ترکمني يا موسيقي ترکي ديده نمي شود، آنچه هست موسيقي شمال خراسان به روايت ترکمني و ترکي است، يعني موغام ها در اصالت خودشان ترکمني و ترکي نيستند.
او سازهاي رايج در اين منطقه را دوتار، سرنا، ني چوپان (بلر)، قوشمه، کمانچه، دهل، دايره و نيز سازهاي قديمي تر، شش تار (چگور قديم)، مزغان و نفير دانست و از مهم ترين "موغام هاي" موسيقي شمال خراسان، نوايي کردي (نوايي شمال خراسان) - تجنيس، بيات هراي - لوي - جعفر قلي ها - الله مزار - تورغه، درنا - بلبل - شاخه تايي (ختائي) و کوراوغلي نام برد. وي به خبرنگار ايسنا گفت: در شمال خراسان نوازندگان مختلف بر حسب ساز و تخصص شان به مراتب و طيف هاي مختلفي تقسيم مي شوند که عبارتند از عاشق ها يا آشق ها که نوازندگان سازهاي سرنا، دهل، کمانچه و قوشمه مي باشند و گاه در مجالس مختلف بر حسب نياز حرکات نمايشي هم انجام مي دهند - ، لوتي ها (روتي ها يا لوطي ها) که دايره و دف مي نوازند که درقديم با ساز خود سفر مي کرده اند و هم راويان اخبار و هم ناقلان آثار بودند و در قالب جملات، حرکات نمايشي و اشعار طنز ،جامعه و حکام آن را به نقد مي کشيدند.
وي ادامه داد: بالاترين مرتبه ي هنرمندي را در شمال خراسان" بخشي هاي دوتار نواز" دارند، اينان هم آواز مي خوانند و هم شعر مي سرايند، ساز را خودشان مي سازند و از جهت شرايط اخلاقي، دروني و معرفتي به درجه يي از رفتار رسيده اند ،که مردم به راحتي با آن ها همراه مي شوند.
اين پژوهشگر،با بيان اين که" بخشي ها" و "عاشيق ها" بازماندگان حقيقي خنياگران ايران باستان هستند، درباره ي دسته ديگر نوازندگان شمال خراسان توضيح داد: بلروانان يا ني نوازان، نوازندگان ني چوپاني هستند که اين ها معمولا چوپانند و زندگي شباني دارند. وي در ادامه درباره ،حوزه ي موسيقي جنوب و شرق خراسان يادآور شد: موسيقي اين حوزه نرم و دروني است و در آن ها فرياد به معني خاص آن در کوهستان وجود ندارد و مي توان فرياد آن ها را نامه يي بلند خوان که ناشي از زندگي در کوير است و موسيقي اين حوزه بيشتر در شهرهاي شرقي خراسان يعني تربت جام، باخزر - تايباد و خواف متمرکز است و موسيقي کويري در شهرهاي جنوبي مانند کاشمر، گناباد و بيرجند و مرز سيستان و بلوچستان همواره دستخوش تغيير و تحريف بوده است و علت اين امر شايد تداخل فرهنگ مردم اين مناطق باشد. وي سازهاي دوتار، سه تار، دهل و در برخي مناطق غيچک يا غژک را به عنوان سازهاي رايج اين حوزه نام برد و افزود: به نوازندگان دوتار در اين منطقه" اوستاد" گفته مي شود، که بالاترين مرتبه ي هنرمندي است و دوتار و موغام هاي آن از جايگاه والا و مقدسي برخوردارند و هنرمندان اصيلش همواره مورد توجه و احترام مردم هستند.
او مهم ترين موغام هاي موسيقي اين منطقه را "نوايي" - "اشتر خجو" - سرحدي هاي مختلف - سبزپري پلتان - هتن - آخر - الله مدد - معراجنامه - مقام الله و مقام جل عنوان کرد و گفت: موغام "مقام الله" و "مقام جل" معادل موغام" تورغه" در شمال خراسان است،که از حيث نام گذاري با وجه اشتراک مضامين عرفاني است.
مجتبي قيطاقي که 15 سال است درباره ي موسيقي سنتي خراسان تحقيق و پژوهش مي کند در پايان خاطرنشان کرد: انتظار مي رود، پژوهشگران فرهنگي به موسيقي هاي "موغامي" به عنوان گنجينه ي فرهنگ شفاهي بنگرند و ميراث فرهنگي موسيقي موغامي را به عنوان ميراث اين ملت باور نمايند و از فرهنگ ديرينه ي مشرق زمين حراست کنند
ir.persiandlog.botar

مشاهیر کرد(سردارعیوض خان)

kourdkourmanj — Wed, 23 Sep 2009 03:05:18 GMT

منبع:انجمن مدنی وفرهنگی کردهای خراسان

وتاره‌کان: قیام سردارعیوض خان جلالی؛ سند عزت، مظهر سربلندی و نشان افتخار کوردهای خراسان

سردارعیوض خان رهبر شجاع و عالیقدر کورد که بخاطرعزت فرهنگ و هویت ملت کورد درخراسان، در سال 1890 به پاس بازپس گیری شهر کوردنشین فیروزه به قیام برخاست، روح ناآرامی که کالبدش را به تپش درآورد و راهی ستیغ قله‌های افتخار ساخت.

فرهنگ زلال کوردی ، چشمه ای جوشان است که ازکوهسار کهن عزت و سربلندی ملت کورد جاری است. ایران پهناور خانهء بزرگ همه اقوام و ملیتهای ساکن آن است. ساکنان این آب وخاک که سردرآفتاب دارند و دیده دردور دست‌ها تا بیگانه را در این خانه راه و جایی نباشد و چه زیبا تاکنون ایستاده اند، افسوس که حاکمین غاصب و تمامیت‌خواه، آنان را از حقوق سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، مدنی، اقتصادی و حاکمیت بر سرنوشت خویش محروم داشته‌اند.

کوردهای خراسان که بعد از کوچ اجباری به این دیار، بعنوان مرزبانان شمال شرقی ایران زمین معروف شده‌اند، گاه زمزمهء ملایم جویبارعشق و شور و شکوه بوده‌اند، و گاه دربرابر دشمن (داخلی و خارجی) به توفان و تندرصاعقه بدل شده‌اند، هر پلید اندیش متجاوزگری؛ چه به سرزمین و چه به فرهنگ، زبان، آداب و رسوم کوردی را به زانو کشیده‌اند. کردهای شمال خراسان، درفش کاویانی (منسوب به کاوه آهنگر که سر سلسلهء ایل بزرگ کاوانلوئی می‌باشد) وعزت ملیت کورد را بر دوش کشیده اند و به همراه سایر ملیت‌های ایران، زیباترین حماسه‌ها را آفریده اند. کوردهای خراسان زیر یوغ حاکمین به اصطلاح اسلامی کنونی که با سوء استفادهء دینی در هضم و از بین بردن فرهنگ و زبان کوردی در این دیار، تمام عیار وارد کارزار شده‌اند، نخواهند رفت.

در شمال خراسان، در پس هرکوهی، برستیغ هرقله ای، درهم نفسی با هر سرو کوهی ، مرد مبارزی و شیرزنی غریبانه خفته است و سرخی خونش، راه روشن بیداری و حافظ هویت کوردی است. کوردهای خراسان، بشکوه فرزندان این دیارکه صدایشان را متأسفانه جزدره‌های زادگاهشان کس نشنیده است، سرافراز تاریخ خود هستند، اما تاریخ نشان می‌دهد که حاکمین قدرنشناس ایران شرمندهء شرافت و رشادت این فرزندان گمنام بوده و هستند. حرکتهای سازمان‌یافتهء هضم فرهنگی و از بین بردن زبان کوردی، هویت زدایی و عدم رسیدگی به مطالبات حق‌طلبانه کوردهای خراسان مایهء ننگ حاکمان فرهنگ‌زدا، زن‌ستیز و ضد مردمی است، و تاوان آن را پس خواهند داد.

با نگاهی خلاصه‌وار و گذرا به تاریخ ایران زمین، نیکنامی مردمان ایران و کوردهای خراسان، و بدنامی حاکمان غاصب به یادگار مانده در دل تاریخ را مرور می‌کنیم.

در زمان فتحعلی شاه (1797 – 1834 میلادی) ایران در جنگی از روسیه شکست سنگینی خورد و در سال 1813 میلادی طبق قرارداد گلستان، جدایی منطقه گرجستان و نواحی بسیاری از شمال قفقاز را به روسها واگذار کرد.

در سال 1820 میلادی جنگ دیگری با روسیه عواقب فاجعه آمیزی برای ایران داشت. و در سال 1828 میلادی ایران مجبور شد قرارداد ترکمنچای را امضاء کند که طبق آن مناطق ارمنستان و آذربایجان از ایران جدا شد.

دخالت خارجی و تجاوزات ارضی به ایران در دوران ناصرالدین شاه (1848 – 1896 میلادی) و پسرش مظفرالدین شاه (1896 – 1906) شدت گرفت. در سال 1890 میلادی شهر کوردنشین فیروزه در شمال خراسان بدون هیچگونه قراردادی و با زورمداری آشکار از ایران جدا شد.

در پی اعتراضات و تظاهرات گسترده مردم، در سال 1905 میلادی مظفرالدین شاه مجبور شد که تشکیل یک مجلس منتخب مردم را قبول کند. قانون اساسی جدید قدرت سلطنت را محدود کرده (سلطنت مشروط به اجرای قانون اساسی یا همان پادشاهی مشروطه که در آن پادشاه یک سمبل نمادین بود) و حکومت پارلمانی و قدرت نهاد قانونگزار (مجلس) را تأیید می‌کرد.

در طی جنگ جهانی اول (1914 – 1918 میلادی) ارتش انگلیس و شوروی از طریق خاک ایران حملاتی را به عثمانی‌ها (ترکیه امروزی) انجام دادند. در سال 1921 میلادی رضاخان از قشون خود برای یک کودتا بر علیه دولت استفاده کرد و بدینوسیله احمدشاه قاجار بعنوان آخرین پادشاه سلسلهء قاجار برکنار شد و رضاخان پهلوی بعنوان شاه منصوب شد و سلسلهء سلطنتی پهلوی آغاز گشت.

همانطور که در بالا ذکر شد شهر کوردنشین فیروزه (محل استقرار و سکونت کوردهای ایل جلالی) در نوار مرزی شمال خراسان (در 20 کیلومتری جنوب غربی شهرعشق‌آباد، پایتخت ترکمنستان) در سال 1890 میلادی به توسط اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی وقت از ایران جدا شد. بیش ازیک قرن است ترانه‌ای به رسم رشادت و مقاومت برلب کردهای خراسان گل کرده است. ازدرون چشمهء دل‌ها جوشیدن گرفته است. با نمناکی دیدگان برغربت گونه‌ها فروغلتیده است و گاه به بغضی گلوگیر بدل شده و آسمان دل را سخت بارانده است. ترانه ای که درآن آرمان وحسرتی بلند خفته است. ترانهء رهبر شجاع و عالیقدر کورد آن زمان، سردارعیوض خان، ترانهء روح ناآرامی که کالبد مردی را به تپش درآورد و راهی ستیغ قله‌هایش ساخت تا عزت فرهنگ و هویت ملت کورد دراین دیار را پاس دارد. ترانه سردارعیوض ریشه درتاریخ دارد. تاریخی که اندوه بلند این مبارز و همرهان وهمراهان او را نه برسینه کاغذ که به پهندشت دل تودهء مردمی و روح صمیمی آنان مرورمی کند.

ترانه سردارعیوض به زمان واگذاری شهر زیبای مرزی کوردنشین فیروزه در شمال خراسان به روسها بازمی گردد. آن زمان که ناصرالدین شاه در نهایت بی‌کفایتی حدود 120 سال پیش (1890 میلادی) این شهر را بدون هیچگونه واکنشی و قراردادی در واقع بطور غیر مستقیم و با ذلت به زورمداری آنها واگذار کرد، و هم اکنون نیز که سال 2008 میلادی می‌باشد تمامی ساکنین این شهر کورد هستند که در20 کیلومتری جنوب غربی عشق‌آباد پایتخت کشور ترکمنستان می‌باشند. با این خیانت آشکار، ناصرالدین شاه می‌خواست که از یک طرف میان کوردهای این دیار اختلاف ایجاد کند، و از طرف دیگر خوش خدمتی به بیگانگان (وطن فروشی) را روش کرده و بر علیهء مطالبات بحق مردم خود اجرا و آنان را سرکوب کند.

این بخشش خیانت‌بار شاه به بیگانگان، بر کوردها بالاخص کردهای جلالی این دیار، چون کوهی ازدرد سنگینی می کرد. آنها این عهد ناجوانمردانه را نپذیرفتند. آنها نتوانستند پشت به سرزمین شان، به خاطره هایشان، پشت به بهشت بریغما رفتهء شهر کوردنشین فیروزه کنند. آنها تاب نیاوردند بیگانه ای را درخانه خویش ببینند. تاب نیاوردند نامحرمی پای درخانه‌ای گذارد که هنوزصدای لالایی مادر با زبان شیرین کوردی در آن می پیچد، هنوز زلال زندگی در آن جاری بود. مگر می‌شد خانه را به بیگانه سپرد؟ این بی‌شرمی پادشاه قاجار را مگر می‌شد تاب آورد؟ اینجا بود که فرزندان آتش پرسوز و گداز کاوه آهنگر به عشق نوروز کاویانی، دوباره غرور کوه را درگرمی خونشان حس کردند، برخاستند آن هم با چه شکوه و با چه عظمتی. هم با متجاوزین خارجی و هم با دشمنان داخلی تا پای جان جنگیدند.

کوردهای ایل جلالی با وجود مشکلات فراوان هنوز هم بعد از 400 سال توانسته‌اند فرهنگ، زبان و آداب و رسوم خود را بویژه در کشور ترکمنستان ( در منطقهء جنوب عشق‌آباد و شهر فیروزه ) حفظ کنند. امروز بیش از 90% از کردهای جلالی این دیار در کشور ترکمنستان اسکان دارند. روسها شهرهای عشق‌آباد و فیروزه را در سالهای 1299 و 1311 هجری- قمری از ایران جدا کردند، که در این هنگام وقایع مرزی فیروزه و جانبازیهای کوردهای جلالی‌ رخ داد.

نبرد نابرابر مردان و زنان ایل، نبرد دلدادگان وطن (با رهبری سردار عیوض‌خان کورد) با بیگانگان غارتگر (به رهبری محمددردی خان قزاق) و مردان بی‌شرف حکومت مرکزی، با حمایت طبیعت و کوههای سر به فلک کشیدهء آن دیار تا 12 سال به طول انجامید. روس‌ها حیران حماسهء فرزندان گمنام کورد در این دیار بودند، درست مثل رقص کردی پیش می رفتند و پا پس می کشیدند. دشمن را به زانو درآورده بودند، بی‌باکانه شیرمادر را حلال کرده و جنگیدند، ایستادند، نه با یک دشمن بلکه هم با روس‌ها و هم با خائنان داخلی همدست ناصرالدین شاه سخت در ستیز بودند.

بی‌دردان آرام گرفته درپایتخت همچون همیشه، این بی‌هنران وطن به تاراج داده، چشم برغیرت فرزندان ایران بسته بودند بی آنکه بدانند قامت کدام صبور در دل این دره‌ها، و دور از امکانات شهری درمقابل انبوه درختان ارس فرو می‌شکند، بی آنکه بدانند «تحفه گل» کیست و به خونخواهی کدام عزیز برخاسته است. تحفه‌گل زن سردار عیوض‌خان مستقر در شهر فیروزه نیز شانه به شانه مردان کورد ایل جلالی با عزمی جزم دشمن را به حیرت و زبونی کشانده بود، و با تلاش برای بازپس گیری شهر فیروزه در صدد حلال کردن خون به ناحق ریختهء همسر خود بود.

بدین‌سان کوردهای خراسان این فرزندان فداکار ایران با متجاوزین روس‌ها جنگیدند و نام نازنین کورد را بر پیشانی تاریخ، بزرگ نوشتند، اما روسیاهی وطن‌فروشان حاکمیت مرکزی در دل تاریخ طنین انداز است. امروز ترانهء سردارعیوض‌خان، منشوربلند ایستادگی ملیتی سرافراز در برابر بیگانگان و ستون‌پنجم داخلی است. هنوزخون گرم سردارعیوض انبوه دوستان کورد را به برپای ایستادن فرامی‌خواند وازآن خون سرخ، هزارن چشمهء رشادت جوشیده است، که خود مایهء مباهات فرهنگ کوردی است. فرهنگ و زبان کوردی هرگز نخواهد مرد.

هنوزفیروزه درحسرت سردارعیوض، تحفه‌گل وهمه گمنامان فداکاری است که با همهء وجود عشق به کوردیت و وطن را فریاد کردند، هنوزصدایی در درون دره‌های فیروزه می‌پیچد، سفیر باد را می شود شنید که مرثیه خوان اوست. شیهه اسبی بی‌سوار، موی برتنت راست می کند. درختان ارس با احترام به رشادت این توفان برپای ایستاده، ایستاده اند. او رفته است «نامراد و پر آرمان»، او آرزو بردلی رفته است و از آن همه حماسه و ایثار و از آن همه فداکاری و نستوهی تنها ترانه اش به یادگارمانده است. آری آری سردار عیوض راحت بخواب که جوانان کورد این دیار زبان و فرهنگ کوردی را همچون شما پاس داشته و تا ابد تداوم خواهند داد، و شهر کوردنشین فیروزه به حسن خون پاکت، روزی برخواهد گشت. بیش از یک قرن است که لب ها با اندوه می خوانند:

سه‌رداران سیار بوون دانه وه‌ر چێ‌یان
هه‌ردو زه‌نگوویئن سه‌ردێر بێ‌زدیان
گولێک لێ‌که‌ت ژه ناڤ پێل ، یک ژه بیچێ‌یان
گو پسمامێ ئاراز ده‌شه‌وتم ژه تێ‌یان
نامێراد و پر ئه‌رمان سه‌ردار ئه‌وه‌زخان

ترجمه :

سردارها سواربر اسب شدند و راهی کوهستان شدند
ناگهان هردو رکاب اسب سردار(عیوض‌خان جلالی) کنده شد
گلوله‌ای میان کتف سردار و یکی به انگشتان او خورد
گفت: پسرعمویم آراز، ازتشنگی سوختم
نامراد و پرآرمان، سردارعیوض خان

سردار عیوض‌خان از کوردهای خراسان بهمراه همرزمانش، 1890 میلادی.

ماننا

kourdkourmanj — Tue, 18 Aug 2009 09:58:38 GMT

باتوجه به اسناد موجود این احتمال به نظر میرسدکه ماننایی ها نیاکان کردهایه کرمانج( کردمانا)باشند.که هم اکنون در جنوب و شرق ترکیه آذربایجان غربی وشمال خراسان سکونت دارند.(نظر نویسنده وبلاگ)کرمانج:کرد +مانا

منبع: گاهشمار تاریخ ایران و جهان

ماننایی ها (در کشور ماننا؛ به اکدی ماننای) مردمان باستانی با سرچشمه ای ناشناخته بودند که پیرامون سده های 10م تا 7م پیش از میلاد در سرزمین کنونی ایران می زیستند. آنها در آن دوران همسایگان امپراتوری های آشور و اوراتور و نیز دولت های کوچک میان آن دو، همچون موساسیر و زیکرتو بودند.

موقعیت

میهن اصلی مانناییان در جنوب و خاور دریاچه اورمیه، پیرامون مهاباد امروزی واقع بود و در بزرگترین گستره، مرزهایشان تا رود کورا کشیده شد.

آثار باستانی مانناها بیشتر در کردستان و آذربایجان می‌باشد. گنج زیویه، آثار کشف شده در قلایچی بوکان و دژ حسنلو را به مانناها نسبت داده‌اند. در کاوش‌های تپه حسنلو و شهر سقز و زیویه در (نزدیک سقز) نیز آثار باستانی ماننایی یافته شده‌است.

دولت ماننا و سازمان آن

دولت ماننا از سده هشتم ق.م بارها با آشوروارارتو به مبارزه برخاست و در واقع مغلوب هیچیک از دو دولت مزبور نگشت. با این وجود دولت مزبور به مراتب کمتر از دیگر دولت های بزرگ آن زمان – یعنی آشور، اورارتو،عیلام و فریگیه – شهرت داشت. این گمنامی بیشتر بدان سبب است که هنوز کتیبه ها و یا سنگ نبشته هایی از شاهان ماننا کشف نگشته و در دست نیست.

در آغاز هزاره اوّل ق.م، ماننا، که در آن زمان یکی از کوچکترین تشکیلات دولتی لولوبی و گوتی بوده، جدا از اتحادیه قبایلی – که در سده نهم ق.م، ااتحادیه قبایل ماد نامیده می شد – وجود داشت. در سرزمینی که بعد ها بخش باختری دولت ماد را تشکیل داد، در ردیف ماننا و اتحادیه قبایل ماد، جماعت های مستقل و کوچک و پادشاهی های بسیار خرد دیگری نیز وجود داشته اند.

قلبستان اصلی سرزمین مانناییان، در خاور و جنوب دریاچه اورمیه، و پیرامون مهاباد کنونی قرار داشت. مدارک چندی درباره سازمان اجتماعی و دولتی ماننا در دست است. ساکنان ماننا، مانند دیگر نواحی به دامداری اشتغال می ورزیدند. جامعه ماننا، سازمان قبیله ای را تا حد معتنابهی نگاه داشته بود. این نکته جالب است که متون اورارتویی، دولت مزبور را کشور مانن (مانا-نیه بای) می خواندند، اما منابع آشوری نزدیک به همیشه، آن را کشور قبایل ماننا می نامیدند (مآت-ماننایی).

آثار به جامانده ازآشوریان، گذشته از مانناییان، از بسیاری قبایل دیگر که جزو کشور ماننا بودند، همچون قبایل ته-اورلیان، مِسّیان، دالی-ییان، سونبی-ییان، کوموردیان، و ... نام می برند. در ماننا بقایای فراوان از دوران جماعت بدوی در زندگی و رسوم مردم وجود داشته و مردم هنوز، برخلاف دیگر کشورهای خاور باستانی، در زندگی اجتماعی، با فعالیت تمام شرکت می کردند. بعدها، چنانکه به نظر خواهد رسید، در ماننا مردم علیه یکی از شاهان آن کشور شورش کردند، و این، در تاریخ خاورزمین، در آن روزگار و دوران، پدیده ای بی نظیر بود؛ زیرا بطور غالب در آنجا، تغییرات درباری همراه با اعمال زور و توطئه های حرم، یا عصیان بزرگان و لشکریان بود، نه شورش مردم. برافراشتن علم عصیان علیه ستمگران، خود حاکی از چنان فعالیت اجتماعی و همکاری درونی توده مردم است که دیگر اقوام، به سبب برخی شرایط تاریخی جامعه برده داری خاوری، در آن زمان فاقد آن بودند.

نبود فشار بر آزادمردان نیز در ویژگی سازمان دولتی ماننا مؤثر بود. به ظاهر، پادشاه ماننا امور پادشاهی و دولت را با استبداد رأی اداره نمی کرد، بلکه قدرت شیوخ محدودش می نمود. طبق متن سنگ نبشته سارگن دوّم شاه آشور (722 - 705 ق.م): شاه ماننا به شخصه همراه با بزرگان و شیوخ و رایزنان و خویشاوندان و حکام و سرانی که کشور وی را اداره می کردند، در مرز به پیشواز من آمد.

دولت ماننا به ایالات (به زبان آشوری ناژه) زیر تقسیم می شد: سوریکاش (سقّز کنونی؟)، مسّی (بخش بالای رود جغتو)، اوئیشدیش (کرانه خاوری دریاچه اورمیه)، آرسیانشی، و ارشته-یان و غیره. به ظاهر حکام یا جانشینانی (خلیفه: به زبان آشوری شاکنو) در رأس این ایالت قرار داشتند و به گمان قوی، حدود ایالت مزبور، تا حد زیادی حدود قلمرو قبایل بود.

شکی نیست که بردگی در ماننا رایج بوده و با مطالعه سطح عمومی تکامل آن اجتماع، به وجود آن می توان پی برد؛ اما گمان می رود که بردگی در آن جامعه تکامل و رونق چندانی نیاقته بود و به طور غالب، از حدود بردگی پدرشاهی و خانگی تجاوز نمی کرده است.

زبان

kourdkourmanj — Mon, 20 Apr 2009 20:21:31 GMT

پاره ای از لغات متشابه کردی کرمانجی بازبان انگلیسی و فرانسه

مدل فارسي	معادل كردي	كلمه انگليسي	لهجه ها
جيغ و فرياد	چريكه	Shrik	كرمانجي باشور
گزارش دادن	لاپرت	Report	كرمانجي باشور
بازي	گمه	Game	كرمانجي باشور
كتري	كتل	Kettele	گيلان غرب
تمام كردن	في ني ش	Finish	كرمانجي باشور
جيره	رهشن	Ration	كرمانجي باشور
سيب زميني	په تا توو	Potato	اورامي پاوه
گوجه فرنگي	ته ماته	Tomato	كرمانجي باشور
تخم مرغ	هيك	Egg	كرمانجي باكور
ستاره	استرك	Star	كرمانجي باكور
مغز	مه ين	Mind	كرمانجي باكور
بخش	پار	Part	كرمانجي باكور
عتيقه	انتيك	Ontique	كرمانجي باكور
چكيدن	دلوپ	Drop	كرمانجي باكور
كفش	سوول	Sole	كرمانجي باكور
فارسي	كردي	فرانسوي	لهجه هاي كردي
دختر	ده وه ت	Daughter	كرمانشاهي
لب	لي و	Levre	كرمانجي باكور
زانو	ژو ني	Genou	كرمانجي باكور
پا	پي	Pied	كرمانجي باشور
دندان	دي وان	Dent	کرمانجی باشور

کرمانج(کرد مانا)

kourdkourmanj — Fri, 17 Apr 2009 22:36:18 GMT

کُرمانج نام گروه بزرگي از کردها است که به گويش کرمانجي سخن مي‌گويند.

کرمانج‌ها در جنوب شرقي ترکيه، نوار مرزي ايران و ترکيه و شمال خراسان ساکن هستند.کرمانج‌ها در نواحي مختلف ايران پراکنده هستند از جمله شمال خراسان و نواحي‌اي از سيستان و در ناحيه دماوند (تهران) بويژه در روستاهاي سربندان، جابان و سرخده ..ايل افشار از بزرگترين ايلات کرمانج ميباشد که در ترکيه ساکن ميباشند.درايران نيز در منطقه افشار شامل شاهيندزوتکاب ساکن بوده که طوايف موصولاني {موصلانلو} -شراني-شاقي {شقاقي يا شکاکي}-زاخوراني{زاخورانلو يازعفرانلو}وصربياني را ميتوان نام برد.ايل شکاک نيزدر اروميه {رضاييه}-اشنويه-سلماس-خوي وماکوزندگي ميکنند.درشمال خراسان نيزايل درحوالي درگزوباجگيران وايلات کرمانج زعفرانلو وشادلودرمناطق بجنورد -قوچان- اسفراين-کلات نادري وشيروان ساکن هستند.درشمال عراق درشهرهاي هولير{اربيل} -زاخو-دهوک وحوالي موصل اسکان دارند.درشمال سوريه درشهرهاي حلب وقامشلوسکنا دارند
"کرمانج" يکي از اين شُعب و در واقع مهمترين زير مجموعه نژاد و زبان کردي است . "کرمانج" که به " کرد شمال " نيز معروف است که بيش از50% تمام کردهاي جهان را شامل مي شودشامل مي شود . با اين حال مهمترين سکونتگاههاي کرمانج ها عبارتند از : سراسر جنوب و بخش هايي از شرق و مناطق مرکزي ترکيه يا اصطلاحا "کردستان شمالي " ، شمال شرقي سوريه يا اصطلاحا جنوب کوچک" ، شمال عراق يا به اصطلاح "جنوب بزرگ" و بسياري از کشورهاي آسياي ميانه و اروپا که بعضا جوامع چند صد هزار نفري کرمانج ها را در خود جا داده اند.

مشاهیر کرد

kourdkourmanj — Tue, 27 Jan 2009 15:55:18 GMT

مصطفی بارزانی

ملا مصطفی بارزانی (۱۴ مارس ۱۹۰۳ - ۱ مارس ۱۹۷۹) از رهبران جنبش ملی‌گرای کرد در عراق و نخستین رهبر حزب دموکرات کردستان عراق بوداو در سال‌های متعددی رهبری عملیات مسلحانه برای استقلال کردستان عراق را به عهده داشت.

مصطفی در روستای بارزان در ۱۴ مارس ۱۹۰۳ در کردستان عراق (در آن هنگام: بخشی از امپراتوری عثمانی) متولد شد.

او در سال‌های ۱۹۳۱ و ۱۹۳۲ به همراه برادر بزرگ‌ترش، احمد، از سران جنبش استقلال کردستان بود. در ۱۹۳۵ با سرکوب این جنبش او به همراه برادرش به سلیمانیه تبعید شد مصطفی در ۱۹۴۲ از سلیمانیه گریخت و شورش جدیدی را علیه بغداد آغاز کرد که بازهم ناموفق بود. مصطفی به همراه هزار نفر از طرفداران و خانواده‌هاشان به ایران گریخت.

در دسامبر ۱۹۴۵ حزب دموکرات کردستان ایران با حمایت اتحاد شوروی تشکیل جمهوری مهاباد در مناطق شمال غربی ایران را اعلام کرد. مصطفی از ژنرالهای جمهوری مهاباد و وزیر دفاع آن حکومت و فرمانده کل قوا بود.در این 11 ماه حزب دموکرات کردستان عراق نیز در بغداد تأسیس شد و بارزانی (به صورت غیابی) به عنوان نخستین رئیس این حزب انتخاب شد.

بعد از خروج نیروهای شوروی از ایران در مه ‌۱۹۴۶ (که بر طبق توافق‌نامهٔ یالتا صورت گرفت) جمهوری مهاباد دچار ضعف شد و نهایتا در دسامبر توسط نیروهای ایران سرکوب شد و رهبرانش اعدام و زندانی شدند.اما بارزانی موفق شد به عراق بگریزد. در آن‌جا نیز او دچار شکل شد و نهایتا با حدود ۵۰۰ نفر از پیشمرگه‌هایش از طریق ترکیه و ایران به آذربایجان در اتحاد شوروی گریخت و در آن‌جا ضمن خلع سلاح پناهنده شدند.

در ۱۹۵۱ بسیاری از پیشمرگه‌ها موفق شدند در باکو مستقر شوند و بعضا به تحصیلات خود ادامه دهند. بارزانی شخصا به مسکو رفت و به تحصیل در رشتهٔ علوم سیاسی پرداخت و با تبعیدی‌های کرد تماس حاصل کرد.

در ۱۹۵۸ و پس از کودتای جمهوری‌خواهان بارزانی توسط نخست وزیر وقت عبدالکریم قاسم به عراق دعوت شد. او به عراق بازگشت و خواستار استقلال نواحی کردنشین شمال عراق شد. این باعث پیدا شدن اختلافاتی بود که نهایتا در ۱۹۶۱ به حملهٔ نیروهای دولت مرکزی و قاسم علیه کردستان انجامید. بارزانی در نتیجه مجدداً به کوه‌ها گریخت.

در مارس ۱۹۷۰ رهبران کردستان با بغداد به توافقاتی رسیدند و بر به رسمیت شناخته شدن قومیت و زبان کردها و موقعیت برابر آن‌ها با اعراب تاکید شد.در اوایل دههٔ ۷۰ فرزند مصطفی، عبیدالله بارزانی، از قبیلهٔ بارزانی جدا شد و با رژیم بغداد همکاری کرد.

در مارس ۱۹۷۴ مصطفی بارزانی این بار با حمایت محمدرضا شاه پهلوی و آمریکا و اسرائیل جنگ جدیدی علیه حکومت عراق را آغاز کرد. در اوایل سال ۱۹۷۵ توافق‌نامه‌ای در الجزیره بین شاه ایران و صدام حسین بر سر اروندرود امضا شد و نتیجتا ایران هرگونه کمک به کردهای عراق را متوقف کرد و بارزانی این‌بار نیز تنها ماند.

با این اتفاق بارزانی برای همیشه از کردستان گریخت و به ایران رفت. پس از چند سال برا ی معالجه بیماری سرطان به ایالات متحده رفت و نهایتا در ۱ مارس ۱۹۷۹ در بیمارستان جورج تاون در واشنگتن، آمریکا درگذشت.

ادامه اسامی کردی

kourdkourmanj — Thu, 18 Dec 2008 13:42:48 GMT

انوو / انو[enoo]: کاهگل (عمومی)

آساره / اساره [asara] : ستاره ( دختر ، عمومی)

آسوو / آسو [asoo]: افق (پسر ، دختر ، عمومی)

آگرین / آگرین [agerin] : آتشین ، کنایه از آدم بسیار کوشاست (دختر ، تخلص ، عمومی)

آواخت / آواخت [avakht]: آرزو ( پسر ، دختر ، عمومی)

اسر / اسر [aser]: اشک ( دختر ، تخلص ، عمومی)

به رزان / برزان [barzan]: بلند قامت ( پسر ، عمومی)

وه ناز / وناز [vanaz]: نازنین ( دختر ، عمومی)

به یان / بیان [ bayan]: بامداد ، سپیده دم ( پسر ، دختر ، تخلص ، عمومی)

پارین / پارین [ parin]: سیل بند ، جدول هایی که در اطراف سیاه چادر برای عبور آب باران حفر می کنند ( تخلص ، شرکت)

په ژاره / پژاره [pazara]: دل آشوبه ، نگرانی ( تخلص)

پرچ /پرچ [perc]: گیسو (عمومی)

په لاره / پلار[palara]: خوشه ( دختر، عمومی)

په ل /پل [pal]: شاخه درخت (دختر، عمومی)

په لا مال/ پلامال [palamal]: جای امن برای زندگی (عمومی)

په ل/ پل [pal]: دامنه کوه ، سنگ بزرگ ( عمومی)

پل /پل [pel]: غلطیدن (عمومی)

پله /پل [pela]: اولین باران پاییزی( عمومی)

چیه مه ل / چیمل [ceamal]: چشم ها ( دختر ، عمومی)

چریکه / چریکه (cerika): صدای رسا (عمومی)

چیا /چیا (cya) : کوه (پسر ، عمومی)

چغا / چغا (cegha): کوه ،تپه (پسر ، عمومی)

خاسروو/خاسرو(xasru): خوب رو (دختر)

خه س / خس [xas]: غلیظ (عمومی)

داقار / داوار[davar]: سیاه چادر (عمومی)

دیار / دیار [ dyar]: پدیدار،آشکار (پسر ، عمومی)

دیاکو / دیاکو [dyako]: نام اولین پادشاه ماد (پسر ،عمومی)

رازیار/ رازیار [razyar]: رازدار(دختر ،عمومی)

روژان / روژان [rozan]: دوران ، روز ها (دختر ،عمومی)

ریوار/ ریوار [rebwar]: رهگذر (پسر ،عمومی)

ریزان / ریزان [rezan]: راه شناس ، دانشمند (دختر ، عمومی)

ریژان / ریژان [rezhan]: باریدن (دختر ،عمومی)

زانا/ زانا [zana]: دانا (پسر ،عمومی)

زاگروس / زاگرس [zagroos]: نام رشته کوهی که اؤ کرىستان ترکیه و عرلق تا کرمان در ایران ادامه دارد (پسر ، عمومی)

ژکیاو/ژ کاو [zekaw]: پژمرده (عمومی)

ژیین/ ژیین [zyen]: زندگی (دختر ، عمومی)

ژییر /ژیر [zeer]: فقیر، سر بزیر(تخلص ، عمومی)

سه رگول / سرگول [sargol]: نوبر ، گلچین ( عمومی)

سوم / سوم [som]: سرما (عمومی)

شلیره / شلیره [selera]: گل سرخ (دختر ،عمومی)

شه تاو / شتاو [sataw]: رودخانه ی جاری پر آب (پسر ،عمومی)

شه نیا / شنیا [shanya]: فرستاده (عمومی)

شه موم / شموم [samom]: دستنبو (دختر ، عمومی)

کارزان/ کارزان [karzan]: کاردان (پسر،عمومی)

که وه ر/ کور [kavar]: کور کوه که به اشتباه کبیر کوه نام گرفته است (عمومی)

کیه نی/ کینی [kiane]: چشمه (دختر ،عمومی)

که ژه ل/ کژل [kazal]: چشم رنگی ، رنگ چشم آهو (دختر ، عمومی

کوونیلک / کونیلک [konelek]: مشک آب ( عمومی)

گا ووی / گاوی [gavei]: پناه گاه ، پشتیبان (پسر ، عمومی)

گه رین / گرین [garin]: بز شاخ دار، سرسبز ، نام کوهی دربین بروگرد(بروجرد) نهاوند و سلسله ( پسر ،دختر،عمومی)

گژک / گژک [gezek]: مهره ی آبی رنگ (دختر ، عمومی)

گلاره / گلاره [gelara]: چشم ها (دختر ، عمومی)

گول باخی / گل باخی [golbaxi] : گل محمدی (دختر ،عمومی)

گولوم / گلوم [goelom]: تالاب (عمومی)

لاف /لاف [laf] : سیلاب (پسر ، عمومی)

لاره / لاره [lara]: ناز،فخر (دختر ، عمومی)

لاوین / لاوین [lawen]: بن مضارع از مصدر لاوینن که به معنی آواز خواندن همرا با نوازش است(دختر ،عمومی)

ماژین / ماژین [mazin]: نام منطقه ای از کورکوه (عمومی)

مژ / مژ [mez]: زغال مشتعل (عمومی)

نازار / نازار [nazar]: نازنین (دختر ، عمومی)

نی سار/ نسار [nesar]:سایبان (دختر، عمومی)

نیشتمان / نیشتمان [nisteman]: میهن ، سرزمین (دختر ،عمومی)

قی / وی [ve]: درخت بید (عمومی)

ویر/ ویر [wir]: یاد ،خاطره ( عمومی)

وینه / وین [wina]: عکس ، تصویر (عمومی)

هه سار/ هسار[hasar]: حیاط، سد (عمومی)

هه نا / هنا [hana]: دادخواهی ، صدازدن ( دختر ،عمومی)

هه ناسی / هناسی [hanasi]: نفس ، عزیز دل ( پسر ،دختر ،عمومی)

هولیره / هلیره [holira] : نوعی گل ( دختر ، عمومی)

هیرشت / هیرشت [hiresht]: هجوم (عمومی)

استاد حسن زیرک

kourdkourmanj — Sun, 14 Dec 2008 17:36:58 GMT

حسن زیرک در ۸ آذر ۱۳۰۰ (۲۹/۱۱/۱۹۲۱ میلادی) در محلهٔ قلعهٔ سردار شهر کردنشین بوکان به دنیا آمد. در سن‌ پنج سالگی‌ پدرش درگذشت‌ و زندگی‌ را در رنج‌ گذراند. چندی در شهرهای‌ کردستان‌ ایران و عراق سپری‌ کرد. یکی‌ از شهرهایی‌ که‌ در آن‌ مدت‌ زیادی‌ اقامت‌ داشت‌ کرمانشاه بود. همکاری‌ او در این‌ شهر با هنرمندان‌ برجسته‌ کرمانشاهی‌ همچون‌ مجتبی‌ میرزاده‌، محمد عبدالصمدی‌، اکبر ایزدی‌ و بهمن‌ پولکی‌ سبب‌ خلق‌ آثار زیبایی‌ شد. وقتی در‌ عراق‌ بود در مسافرخانه‌ «فه‌نده‌ق‌ شمال»‌ به‌ شاگردی‌ پرداخت. روزی‌ هنگام‌ نظافت‌ که‌ مشغول‌ زمزمه‌ یکی‌ از ترانه‌هایش‌ بود‌ مسافری‌ به‌ نام‌ جلال طالبانی (رهبر اتحادیه‌ میهنی‌ کردستان‌ عراق و رئیس جمهور کنونی دولت موقت عراق) که‌ در آنجا اقامت‌ داشت‌ با شنیدن‌ صدای‌ حسن‌ زیرک‌ او را به‌ رادیو بغداد برد‌ و در آنجا مشغول‌ به‌ کار می‌شود. مدتی در بخش‌ کردی‌ رادیو بغداد همکاری‌ کرد. از سال‌ ۱۳۳۷ که‌ بخش‌ کردی‌ رادیو ایران‌ در تهران‌ گشایش یافت همکاری‌ خود را با این‌ مرکز آغاز کرد. آثاری که حسن‌ زیرک‌ در رادیو تهران‌ به‌ ضبط‌ رسانید اغلب‌ با ساز اساتیدی‌ همچون‌ حسین‌ یاحقی‌، حسن‌ کسایی‌، جلیل‌ شهناز، جهانگیر ملک‌، احمد عبادی‌ و سرپرستی‌ مشیر همایون‌ شهردار همراه‌ بود.

حسن‌ زیرک‌ گرچه‌ به خاطر شرایط‌ سخت‌ زندگی‌ از تحصیل‌ بی‌بهره‌ ماند ولی‌ استعداد کم‌نظیری‌ در سرودن‌ شعر و آهنگسازی‌ کردی‌ داشت‌. این‌ استعداد به‌ همراه‌ صدای‌ منحصر به‌ فرد، سبب‌ گردید که‌ ترانه‌هایش‌ در سرتاسر کردستان‌ محبوبیت‌ یافت‌. صدای‌ او همچنان در مناطق‌ کردنشین‌ و در کوچه و خیابان و از خانه‌ها و مغازه‌ها بگوش می‌رسد.

حسن‌ زیرک‌ با خانم‌ میدیا زندی‌ گوینده‌ بخش‌ کردی‌ رادیو تهران‌ ازدواج‌ کرد که‌ حاصل‌ آن‌ ازدواج‌ دو دختر به‌ نامهای‌ مهتاب‌ (آرزو) و مهناز (ساکار) بود. او‌ چند ترانه‌ را برای‌ فرزندانش‌ اجرا کرده‌ است‌.

حسن‌ زیرک‌ نه‌ در ایران‌ و نه‌ در عراق‌ روی‌ خوشی‌ و راحتی‌ و آزادی‌ را ندید. رفتار دولت‌ وقت‌ ایران با حسن‌ زیرک‌ او را دچار مشکل‌ فراوانی‌ کرد، به ویژه‌ وقتی‌ که‌ دکتر شیخ‌ عابد سراج‌الدینی‌ رییس‌ وقت‌ برنامه‌های‌ کردی‌ رادیو تهران‌ بود به‌ او اجازه‌ کار نداد و این‌ کار سراج‌الدین‌ چنان‌ تاثیر منفی‌ بر دل‌ لطیف‌ حسن‌ گذاشت‌ که‌ دیگر به‌ رادیو برنگشت‌ و با دلی‌ شکسته‌ باروبنه خود را به‌ سوی‌ بغداد پیچید. در آنجا نیز او را دچار مشکل‌ کردند. او را گرفته‌ و روانه‌ زندان‌ کردند، در آنجا زیرک را به‌ پنکه‌ سقفی‌ بسته‌ و شکنجه‌ دادند. پس‌ از رهایی‌ از بغداد مجددا به‌ تهران‌ برگشت‌، در تهران‌ نیز ساواک او را گرفت‌ و شکنجه‌ داد که‌ جریان‌ شکنجه‌اش‌ در ساواک‌ را خودش‌ در نوار گفته‌ که‌ صدای‌ او هنوز به‌ یادگار مانده‌ است.‌ در سال‌های‌ ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۳ در کرمانشاه‌ بود و با رادیو کرمانشاه‌ همکاری‌ داشت‌.

سالهای‌ پایانی‌ زندگی‌ زیرک‌ در تلخی‌ و ناکامی‌ گذشت‌ و چندان به آواز نمی‌پرداخت. در منطقه‌ بوکان‌ قهوه‌خانه‌ای‌ دایر کرد و در میان‌ مردمی‌ که‌ دوست‌شان‌ داشت‌ و دوستش‌ داشتند آخرین‌ نفس‌هایش‌ را در رنج‌ و بیماری‌ کشید.‌ در چهارم‌ تیرماه‌ ۱۳۵۱ برابر با (۲۶/۶/۱۹۷۲) در بیمارستان‌ بوکان‌ به‌ علت‌ بیماری‌ لاعلاج‌ چشم‌ از جهان‌ فروبست‌ و بر فراز کوه‌ نالشکینه‌ که‌ از کوه‌های‌ زیبای‌ آن‌ منطقه‌ است‌ به‌ خاک‌ سپرده‌ شد.

فلسفه انتقال قوم کرمانج به خراسان

kourdkourmanj — Mon, 08 Dec 2008 15:29:18 GMT

کردها که کلمه ایران را با یای مجهول می خوانند و با رسم الخط کوردی چنین مینوشتن(ئیران)و(ئیر)و(ئار)هرسه به معنای (مقدس)و (اتش)می باشنداز انجا که اتش در روزگار باستان مقدس ترین عناصر شناخته شده و موردنیاز بوده است نامش از (ئیر)گرفته شده و چون سرزمین ایران نیز همچون اتش موردپرستش و تقدس بوده است نام (ئیران)بر ان نهاده اند یعنی سرزمین مقدس و سرزمین وجایگاه دوست داشتنی ومحترم وموردپرستش.وآریا به معنایی (ئاری ها)است.یعنی کسانی که(ئار)=(آر)رامی پرستیدند.یعنی اتش پرست بودند.بنابراین مفهوم آریائی ها یا آری ها کاملا اشکارا میشودکه چرا بر مردمان این سرزمین اطلاق شده است.بعدها بعضی از آری های غیر کورد به هندوستان و برخی به اروپا مهاجرت کردند که امروزه شاخه های هندی اروپای راتشکیل میدهند.اگر امروز واژه های همانند فراوانی درکرمانجی وزبانهای انگلیسی والمانی یا فرانسوی میبینیم معلول همان علت قرابت اولیه است.
بابرسر كار امدن صفوي و براي مقابله با امپراتوري استعمارگر و توسعه طلب عثماني كه خود را وارث بالاستحقاق سزمين هاي اسلامي مي پنداشت مذهب تشيع را در مقابل تسنن در ايران رسميت داد.
تشكيل دولتي شيعه مذهب در ايران كه چهار طرف ان را حكومت هاي سني مذهب تشكيل مي داند كاري سهل و اسان نبود بنابراين ايران از هر سو به ويژه از شمال شرقي و غرب كشور مورد تجاوز امپراتوري عثماني وازبكان متحدش قرار گرفته بود.امپراتوري عثماني هر وقت مي خواست از غرب به سرزمين ما حمله كند جبهه اي نيزبه وسيله متحدان سني خود در شرق مي گشودوازبكان را به حمله ي خراسان و قتل و غارت و تخريب واميداشت .
شاه اسماعيل اول كس بود كه به وسيله كوردها قرامانلوتحت فرماندهي بيرام بيگ قرامانلو جبهه خراسان در مقابل اوزبكها را برقرار ساخت و بدنبال وي فرزندش شاه تهماسب با انتقال كردهاي زنگنه وچگني وزيك و كلهربه تقويت نيروهاي خراسان پرداخت.
در اواخر سلطنت سلطان محمد صفوي و اوائل حكومت شاه عباس اوزبكان بر شدت حملات خويش افزوده خراسان را تبديل به ويرانه اي ساختنند و شاه عباس جرات نكرد از منطقه ري پا فراتر نهد و عازم خراسان گردد. در نتيجه شهر هاي مشهد و اردكان و سبزوار و نيشاپور واسفراين يكي پس از ديگري به وسيله عبدالمومن خان اوزبك غارت و تخريب شدند و اين زمان سال 1000هجري مطابق پنجمين سال سلطنت شاه عباس بود . اسفراين از جمله شهر هائي بود كه همچون مشهد دربرابر هجوسيل اساي اوزبك بشدت مقاومت نمود. ابو مسلم خان چاولشو حاكم اسرافين با جمعي از غازيان استاد جلوواكراد وغيره كه در ان قلعه جمع امده بودند به حفظ و حراست قلعه و استحكام برج و بارو پرداخت و در لوازم قلعه داري مي كوشيدند و عبدالمومن خان در تسخير حسار اسفراين سعي بسياري نمود توپها نصب كرده و تا چهار ماه مدت محاصره امتداد يافته چند مرتبه يورش عظيم واقع شد ومحصوران قلعه مردانگيها كرده در هر يورش جمعي كثيري از بهادران اوزبكيه مقتول گشته و خندق قلعه از اجساد و قتيلان انباشته گرديد چنانچه موازي چهار هزار كس از اوزبكيه تخمينن در جنگ ان قلعه نابود شدند...
مجملا بعد از چهار ماه ابو مسلم خان زد و خورد نموده قلعه را نگا هداشت و كار محصوران تنگ شده...
اوزبكيه بربرج عروج نموده و بر قلعه مستولي گشتند و دست به قتل و غارت براورده برمتنفسي ابقاء نميكردند. ابو مسلم خان با چند نفر از جوانان دريكي از برج خود را حفظ نموده تا سه روز جنگ كردند و تا تير در تركيش و گلوله و باروت با خويش داشتند احدي از بهادران اوزبكيه جرات ان نبود كه بر ان برج ظفريابند. بعد از انكه اواز تفنگ انقطاع يافته صفير تير از رفتن بازماند اوزبكيه دانستند كه ديگر حالت محاربه ندارند هجوم نموده برج را گرفتند و ان شير مردان متاع گرانمايه جان را در رسته بازار اخلاص و غيرت و مردانگي به معرض بيع دراورده با خنجربران و تيغ خونفشان با اوزبكيه دست به گريبان شدند و مردانه وار شربت ناگوار هلاك چشيدند كچل قباد كلهر كه از جمله محصوران وگرفتاران ان برج بود ويكي از بهادران اوزبكيه كه اورا ميشناخت به مردانگي او حيف امده اورا حراست نموده و صحيح و سالم شب از اردوي اوزبكيه بيرون كرده به عراق (عراق عجم – قزوين و...)امده بود و حقيقت قضيه ي مذكور را به نوعي كه مرقوم گشت به بنده اسكندربيگ تركمان تقرير نمود...
بله شهرهاي خراسان يكي بعد از ديگري تخريب و نابود ميشد و جوانان و مردان ان در خاك و خون مي غلطيدند و زنان وكودكان به اسيري برده ميشدند كه در بازارهاي خيوه و بخارا به فروش ميرسيدند و شاه عباس به اصطلاح كبير فارغ از هرگونه نگراني در دربار قزوين در عيش ونوش ولهوولعب يود.
درسال1001فرهاد خان قرامانلو سپهسالار شاه عباس .گيلان و مازنداران را بتصرف در اورد وبه مرزهاي خراسان نزديك شد. اردوي شاه عباس نيز تابسطام پيش امد اما چون نامه ي تهديد اميز عبدالمومن خان به اورسيد از بيم جان خود بسوي قزوين بازگشت.
در سال هفتم جلوس شاه عباس فرهاد خان كردقرامانلو و برادرش ذوالفقارخان به تمام شورش هاي گيلان پايان دادند چون در سال هشتم جلوس خوزستان سر به شورش برداشت فرهاد خان عازم سركوبي ان شورش ان منطقه شد. در سال بعد كه نهمين سال جلوس شاه ومطابق1004 قمري بود شاه عباس به جمع نيرو پرداخت كه به سوي خراسان حركت كند چون اوضاع خراسان و اثرات سوئي كه بر اثر بي كفايتي شاه عباس در سراسر ايران بخشيده بود شاه را مجبور ميكرد وضع خويش را در قبال بيگانه گان در جبهه ي شرقي روشن كند تا شورش هاي داخلي فروكش نمايد. ذوالفقارخان كرد قرامانلو برادر فرهاد خان سپهسالار ايران با چهار هزار كس از لشكر اذربايجان از قزوين مامور حركت بسوي خراسان شد وشاه نيز بدنبال وي براه افتاد در ييلاق فيروز كوه فرهادخان قرامانلو نيز باسپاه تحت فرماندهي خويش به اردوي شاه پيوست.
شاه عباس پس از ديدن سان سپاه بيست هزار نفري خويش در چمن بسطام نامه اي به عبدالمومن خان ازبك نوشت ووسيله ي قطبالدين اقاي كردچگني ارسال داشت منظور از ارسال نامه اين بود كه شايد عبدالمومن خان دچار وحشت شده خراسان را رها كرده به ازبكستان بازگردد و شاه بدون جنگ وارد خراسان شود.
اما عبدالمومن خان نه تنها بيمي به خود راه نداد بلكه قطب الدين چگني را نيز به قتل رسانيد . شاه عباس با شنيدن اين خبر فرهاد خان وذالفقارخان قرامانلو را به مامور به پيشروي نمود و از بسطام عازم جاجرم شد كه در اين جنگي بين طلايه داران و اوزبكيه و فرهاد خان در گرفت و به شكست و فرار اوزبكيه انجاميد .سپاه ايران از جاجرم به سنخاست و از اجا به ايره (ايرج) و فريمان دريك فرسخي غرب اسفراين نقل مكان نمود.اوزبكيه در اولين برخورد دچار شكست شده بودند عبدالمومن خان را بران داشت از منطقه اسفراين به سوي مشهد عقب نشيني كند شاه عباس وارد شهر ويران شده ي اسفراين گشت و حكومت انجارابه بوداق خان كردچگني تفويض داشت كه در اباداني و بازسازي ان شهر اهتام ورزد و برج وباروي انرا بنا نمايد .
شاه عباس جرا ت نكرد عبدالمومن خان را نعقيب نموده خراسان را ازوجود منحوس اوزبكيه پاك سازد از اين رو به استراباد بازگشت و عبدالمومن خان نيز باشنيدن اين خبر از مشهد به اسفراين بازگشت نموده بقيه مردم انجارا نيز مجددا قتل عام نمود. چون شاه عباس به قزوين رسيد و خبر فوت سلطان مراد خان امپراتوري عثماني و جلوس پسرش سلطان محمد خان را شنيد ذوالفقار خان قرامانلو را به عنوان ايلچي براي عرض تسليت و تبريك به دربار روم فرستاد (و مشاراليه به ائين شايسته و اراستگي تمام متوجه روم گشت والحق ان خدمت را بروجه لايق بتقديم برسانيد).
درسال 1005هجري اوزبكه ها به تاخت و تازهاي خود در خراسان ميدان وسيعتري داده و تا يزد پيش رفتند و ليكن در انجا از نيروهاي افشار مقيم يزد و شكست خورده عقب نشيني نمودند.
در سال1006هجري جماعتي اوزبكيه پاي از دايره اعتدال بيرون نهاده از دو طرف به حدود ممالك تاخت اورده و اسين و يغماي ايشان از خراسان به عراق رسيده و جمعي از جنود اوزبكيه به بسطام و دامغان امده و بعضي جهت و غارت اموال به مواضع و محال پراكنده شده و بعضي ديگر در كيمن مددكاري نشيتند حسين خان چگني كه بعد از معزولي از ايالت همدان حاكم بسطام شده بود با معدودي سپاه به قصد مدافعه ان گروه سوار شده و اسي و جلادت پيش راندند و از جنود اوزبكيه جمعي از كينگاه بيرون امده و جلوريز برسرايشان تاختند و سلك جمعيت ايشان را از هم پاشيده رخنه در بنياد حيات جمعي كثير انداختند . حسينعلي خان و ميرزا علي عرب بعد از محاربه به بسيار شربت گوارا ممات چشيده راه عدم پيمودند و جمعي ديگر از ان فئه غارتگر از تراشيزه راه بيابان كوهرزمن اعمال دامغان پيش گرفته و سرازالكاي خوار براوردند و اثر تاخت ايشان تا اران و بيدگل كاشان كه يطرف ان به باديه پيوسته است رسيد. داروغه سمانان نيز بطريق حسنعلي خان زياده حسابي از ان طبقه نگرفته... بين الجانبين محاربه صعب افتاد. داروغه كاري نساخته سمنانيان منهزم و بد حال گشتند.اما شاه عليخان مير چشمگزگ در الكاري خوار از اين حال اگاه گشته با جمعي از غازيان چشگزگ به تعاقب ان جماعت در حركت در امد ودر باديه به جنورد اوزبكيه رسيده و جنگ در پيوستند وچند نفر از بهادران اوزبكيه تاب مقاومت نياورده شكسته وپريشان حال دست از اموال بازداشته راه فرار پيمودند وشاه عليخان استرداد غنايم ايشان نموده ومظفر ومنصور بازگشت.سرهاي قتيلان وگرافتاران را به درگاه عالم پناه اوردند و بعداز واقعه مذكور اوزبكيه پاي در دامن كشيده و دست درازي بهيچ طرف نتوانستند كرد...
جريان مذكور پاسخ به كساني است كه مي گويند شاه عباس كردهاي چمشگزك را به خراسان تبعيد كرد!! واژه تبعيد به هيچ وجه درست نيست . وبر خلاف انچه تصور مي رود كه كردها مظلوم واقع شدند واز كوي برزن خويش به خراسان اورده گشتند.بايد گفت كه كردها كساني نبودند كه ظلم بر انها قرار گيرد بلكه اينها قدرتمندترين نيروهاي مجهز و هميشه اماده و در واقع همان گارد حاويدان و عهد هخامنشي بودند شمشير و تيروكمان و گرز وسپر ونيزه شان هميشه همراهشان بوده است. برات بهادر جريستاني (پدر بزرگ اقاي عليزاده موسس چاپخانه شيروان)تا دم مرگ نيز شب و روز نيزه اش در كنارش بوده است .حتي هنگامي كه جهت قضاي حاجت نيز ميرفته است اول نيزه اش را بر ميداشته وقتي از او سوال ميشود كه اكنون كه تركمن ها حمله نمي كنند چرا نيزه را بر ميداري ؟گفته بود كه اگر وقتي در اين فاصله دشمن حمله كرد . من بگويم دشمن تو بايستي تامن بروم نيزه ام را بياورم!! و برات بهادر به مردم جريستان كه در نوار مرزي ايران و روسيه اسكان دارند گفته بود:اسلحه شما ناموس شماست . هرگز اسحله خودرا از خويش جدا نسازيد.اري برادر چنين مرداني بودنند كه اين اب و خاك را از تهاجم دشمنان متجاوز محفوظ نگهداشتند .وقتي ميبينم شاه عباس تصور جرات روبرو شدن با اوزبك هارا هم ندارد سرانجام يك شاه عليخان چمشگزگ پيدا ميشود كه از اوردوگاه خوار و ورامين سرراه ازبكاني كه از خراسان تا كاشان را چاپيده اند بگيرد وانها را خرد و نابود كند و چنان ضرب شستي به انها نشان دهد كه تا خراسان و كوه و دشت و كويررا زير پا بگذارد وپشت سرشان را نگاه نكنند.تا انجا دو ضربت كردي متجاوزان اوزبك چشيده بودند يكي در اسفراين به وسيله نيروهاي قرامانلو و ديگري به دست شاه عليخان رئيس كردان چمشگزگ كه اين زمان از مهاباد كوچيده و در خوار اسكان داشتند .شاه عليخان ان مرد حماسه افريني كه با يك اشره 45هزار خانوار كرد بسيج ميشود (اگربگويم از هر خانواده اي به طور متوسط يكنفر يكنفر سوار وارد ميدان كارزار شود)ايا شاه عباس قدرت دارد چنين نيروي را بلااجبار از مهاباد كوچ دهد و به اصطلاح بعضي ها اواره و اسير كند و به خراسان تبعيد نمايد؟
مگر تبعيد كردها شوخي بود؟
كردها به ميل و رغبت خود از منطقه ازربايجان و مهاباد به نزديكي تهران كنوني كه ان موقعه ملك ري ميگفتند و بهترين سرزمينهاي حاصلخيز ايران را در برداشت كوچ كردند زيرا منطقت اذربايجان و كردستان نميتوانست كه اين همه نيرو را در خود جذب كند. چونكه سالهل بود كه ترك ها نيز در اين مناطق اسكان يافته بودند وبر اثر بي كفايتي سلطان محمد خودابنده سرزمينهاي قفقاز جنوبي يعني قرابغ و شيروان و گنجه و نخجوان و سواحل ارس كه محل اسكان و ييلاق كردها ي چمشگزگ و شادلو بود و پس از جنگهاي متعدد از تصرف ايرانيان و خارج وبه اشغال نيروهاي عثماني در امده بود و كردها قاجار و استاجلوها و افشارها از ان مناطق به داخل اذربايجان كنوني كوچيده بودند علاوه بر اينها كردهاي لبنان و سوريه و عراق و تركيه و هم بسيارشان به خاطر داشتن علاقه ي شديد ننسبت به ايران ان سر سميزن هارا كه زير سلطه عثماني بود رها كرده و به اطراف مهاباد و سرزمين مكري كوچيده بودند جمع شدن تمام نيروهاي كرد و در ان منطقه باعث شده بود كه گله ها و احشامشان از بابت تعليف دچار مضيقه شوند و همواره برسر مراتع و ابگاه و علفگاه ميان ايلات اختلاف و نزاع روي دهد . شاه عباس هم كه شخص زرنگ وسياستمدار بود از اجتماع اين نيروي عظيم كرد در ان منطقه به وحشت افتاده و چاره انديشيد و سران چمشگزگ را به اين عنوان كه نواحي خوار ورامين براي دامداري و كشاورزي منطقهاي كافي و مناسب مي باشد انان را براي چنين كوچ و حركت بزرگي تشويق و اماده ساخت . اما وقتي كردها دو سه سالي در خوار ماندند و تاخت و تازهاي اوزبكيه را در خراسان از دور و نزديك ملاحضه نمودند غيرت و شجاعت و جسارت فطري و جلبي به انها اجازه نداد كه در انجا اسوده زندگي كنند در حالي كه زنان و دختران و كوردكان ايران به اسارت مشتي اوزبك غارتگر ومتجاوز در ايد و شهر هاي خراسان و يكي پس از ديگري تبديل به ويرانه گردد از اين رو خروشيدنند و با چنين عقيده و ايماني راسخ سر راه را بر غارتگران بگرفتند و مفزشان رابا مشتهاي اهنين بكوبيدند و چنان ضربتي برانها وارد ساختند كه هر گز فراموش نكنند و به دنبال اين جريان شاه عباس اعلام امادگي كردند كه حاضرند خراسان را از وجود منحوس اوزبك پاكسازي نمايند و بدين قصد ميمون ومبارك كوچ وكوچ سوار بر اسبهاي كوه پيكر با اواي درينگ و درنگ ناي وجرس و شتران و كاروان براي انجام رسالتي بس مهم و خطير عازم سرزمين بلاديده ي خراسان شدند و قدم به قدم اين خطه ي فرزندان اشك را پاكسازي كرده تا خود را به شهر نسا پايتخت باستاني اشكانيان رسانيدند و در انجا اسكان يافتند و به مرزداري خراسان وسيع پرداختند .و همچنان كه ايل عظيم كرد بسوي خراسان پيش امد شهرهاي مسير را كي بعد از ديگري پاكسازي و در اختيار شان قرار مي گرفت و اولين شهر بسطام بود كه حكومت انجا به بيرامعلي سلطان چگني برادر حسنعلي خان چگني حاكم سابق كه بدست اوزبكان كشته شد تعلق گرفت

زبان تالشی

kourdkourmanj — Sat, 06 Dec 2008 19:40:12 GMT

منبع:

http://www.taleshan.com/taleshi-kordi.htm

زبان تالشي يكي از زبانهاي ايراني است كه در ناحية توالش، واقع در شمال استان گيلان و جنوب غربي درياي کاسپین، و نيز در جلگة لنكران و جمهوري آذربايجان، در ميان قوم تالش رايج و متداول و بر سر زبانهاست. يكي از منابع زبانشناسي[2] شمار گويندگان اين زبان را 150000 نفر ذكر نموده است كه از اين رقم 100000 نفر در جمهوري آذربايجان به سر مي برند. زبان تالشي از نظر تقسيمات زبانشناسي، به دستة زبانهاي ايراني شمال غربي تعلق دارد. اين زبان از روزگاران كهن تا حوالي سدة دهم هجري قمري در توالش و بخشي از ناحية جمهوري فعلي آذربايجان رايج بوده است؛ هم‌اكنون نيز زبان تالشي در مناطق يادشده، متداول و بر سر زبانهاست و با زبانهاي كردي و تبري/ طبري (مازندراني) و گيلكي و تاتي خويشاوندي دارد.

بخش دوم / بررسيهاي مرفولژيك

در اين بخش براي نشان دادن خويشاوندي ميان زبان كردي و زبان تالشي، به بررسي تطبيقي واژگان اين سه زبان مي پردازيم.

نتايح بررسيهاي مْرفولژيك

بررسي مرفولژيك يكصد و دو واژة تالشي، و معادل كردي آنها، نكاتي چند را شايان توجه مي سازد:

1. برخي از ضماير فاعلي تالشي از قبيل: اَز (من)، تِ (تو)، اَمَ (ما)، در گويشهاي مختلف زبان كردي نيز موجود است. براي نمونه:

q ضمير «اَز»/ az ، به معناي «من»: در گويش كُردي اوراماني و گويش كُردي شمال.

q ضمير «تَ»/ta ، به معناي «تو»: در كردي اوراماني و كردي شمال.

q ضمير «اَم»/ am ، به معناي «ما»: در كردي شمال و به صورت «اِمَ» در كردي سوراني.

2. جا به جايي و ابدال مصوتها در برخي از واژگان تالشي و معادل كردي آنها ديده مي شود. براي نمونه:

q در تالشي «بُ لو بُرز»؛ در كُردي «بالا بُرز»: در اينجا مصوتū و o در تالشي، معادل مصوت ā در كردي مي باشد.

3. در زبانهاي تالشي و كردي، حرف كانسونانت يا نيم ويل و/w در وسط و آخر كلمه به شيوة مشابهي تلفظ مي گردد. براي نمونه:

q (وسط كلمه) در تالشي: «سَوز» به معناي سبز ، در كُردي نيز «سُوًز».

q (آخر كلمه) در تالشي: «شَوً» به معناي شب ، در كُردي نيز «شَوً».

4. ساختار كلمه‌هاي مركب در تالشي و كردي نيز نوعي مشابهت و قرابت نشان مي دهند. براي نمونه:

q در تالشي: «بولُ بُرز»، در كردي «بالا بُرز».

q در تالشي: «دَيو كَنو» به معناي دريا كنار، در كردي «دريا كَنار».

سرانجام از بررسي مرفولژيك مفردات تالشي و كردي دو نتيجه حاصل مي شود:

1) زبانهاي تالشي و كردي، از نظر مفردات، نوعي خويشاوندي و قرابت نشان مي دهند، به ويژه در برخي از واژگان تالشي و معادل آنها در گويش اوراماني زبان كردي كه قرابت بيشتري مشهود است.

2) قرابت ميان واژگان تالشي و معادل كردي آنها، در مورد گويشهاي مختلف زبان كردي، از جمله: اوراماني، اردلاني (سنندجي)، مْكرياني و كردي شمال صدق مي كند.

بخش سوم / بررسيهاي سينتاكسي

در اين بخش، به منظور يافتن و بررسي اشتراكهاي سينتاكسي ميان زبانهاي تالشي و كردي، به ذكر نمونه‌هايي چند مي پردازيم:

q نمونة اول:

نمونه‌اي از چهارينه‌ها يا دوبيتي‌هاي فولكلوري تالشي:

ياريم مٍنزِل دورِه، اَز شِ نيمُه‌شا

غم و دردِم وِرَه (وي يَ رَ) واتِ نيمُه‌شا

ياريم دورِه شَهرون، نامه يِ نِوِشتٍه

بَ مُ سٍوات نيه، حانْدٍ نيمُه‌شا

ترجمه به فارسي:

منزل يارم دور است، من نمي توانم بروم.

غم و دردم بسيار است، نمي توانم بگويم.

يارم از شهرهاي دور نامه‌اي نوشته،

مرا سواد خواندن نيست.

به كُردي:

يارم دووره مه‌نزله، ئه‌ز (من) ناتوانم بچم.

غه‌م و ده‌ردم فره‌س، وتن ناتوانم/ ناتوانم بيژم (بليم).

يارم له شاره دووره‌كانه‌و نامه‌‌ييكي نووسيوه،

سوادم نيه، خويندن ناتوانم/ ناتوانم بيخوينم.

q نمونة دوم:

هُزار و سيصد و بيست و يُكي كُ

خيًال‎ْ دَوارْدِ، چِ مُن‎ْ دلَ ك

خدْ تِ بَ مِ قٍسمُت‎ْ بِكَر

ئٍمً شَوي روز بًكَمً اِشْتَه وَريكْ

ترجمه به فارسي:

در سال هزار و سيصد و بيست و يك،

خيال تو بر دل من گذر كرد (افتاد)،

خدا ترا قسمت (نصيب) من كند (ترا نصيب من سازد)،

تا شبي را با تو به روز آورم (با تو روز كنم).

به كردي:

له سالي هه‌زار و سي سه‌د و بيست و يه‌كدا،

خيالي تو كه‌وته دلي من،

خوداوه‌ند تو بكاته قسمتي من،

تا شه‌وي له لاي تو روژ ئه‌كه‌مه‌و.

q نمونة سوم:

دَرا دِلا ! يارِم مُمونْ بُري كُ

قَشَنگم ! بُ بِنِشْتْ چِ مُنً وَري كُ

بِرِنْ سُر بِنَم زِنگير سُري ك

شيرينه جانِم بَ شُ (بُر شُ) اِشتٍ وَري كُ

ترجمه به فارسي:

بيا (از در درآي) يار من ! جلوي در نايست (توقف مكن).

قشنگ من بيا بنشين در بر من.

بيا سر بگذارم بر زانويت (تا) جان شيرينم برآيد در بر تو.

به كردي:

وه‌ره دلم ! مه‌مينه له به‌‌ر ده‌رگا.

قه‌شه‌نگم ! بو بنيش له به‌رامبه‌ر مندا.

وه‌ره سه‌ر دانيم له سه‌ر زرانيت.

(تا) گياني شيرينم ده‌ري له لاي تو.

q نمونة چهارم:

بِلبلٍم بُخاندي دارَ (دُسَ) بُشي كُ

اَسٍرًكْ كارَ ويبِ ياري چُشي كُ

اَتٍمً كِ پي ‌يَ مِ تِ نُ ميش چِ مٍن وَرْ

ئسًتَه سُيًلاو ويكُ چِ مٍن لَشي كُ

ترجمه به فارسي:

بلبل من مي خواند بر سر درخت؛

اشك سرازير مي شود از چشم يار؛

آنگاه كه تو را مي خواستم نيامدي به برم؛

اكنون سيلاب بريز بر نعش من.

به كردي:

بولبولم ئه‌خويني له‌سه‌ر داره‌و؛

ئه‌سرين ئه‌ررژي له چاو ياره‌و؛

ئه‌و كاته كه توم ئه‌ويست نه‌هاتيه لام؛

ئيسه سيلاو برريژه به سه‌ر له‌شما.

q نمونة پنجم:

مٍبارَكْ با، مباركْ با، مبارك

چُمُ تازَه وَيْو قَدُمِ مٍبارَك

مٍباركْ با، هَمَینَ بواجَ ها

مٍباركْ با، مٍباركْ با، مٍبارك

ترجمه به فارسي:

مبارك باد، مبارك باد، مبارك

قدم تازه عروس مبارك باد

مبارك باد، همه اين را بگويند:

مبارك باد، مبارك باد، مبارك.

به كردي:

موباره‌‌ك با (بي)، موباره‌ك (مواره‌ك) با، موباره‌ك

چه (له) ئيمه قه‌ده‌م تازه‌ وه‌وي موباره‌ك با (بي)؛

موباره‌ك با، هه‌موو (هه‌مي) ئينه بواچن (ئه‌مه بيژن/ بلين/ ببيژن):

موباره‌ك بي (مواره‌ك با)، موباره‌ك با، موباره‌ك.

q نمونة ششم:

شٍمُ دَيُ كَ‌نُ وينْدٍمِ چُرچي

يْوريم بُ‌لُ بارزِ، زِلْفٍنِشْ قَمًچي

هاركَس يْورِكُ بَ مِ خَبُرً بُدْوِ (بُدُ)

سينَه‌پولي بُدْيًيًم بوزورَ خَرجي

ترجمه به فارسي:

رفتم به درياكنار، ديدم دوره‌گردي؛

يارم بلند بالاست و زلفانش تابيده (مانند قمچي يا شلاق)؛

هركس از يارم به من خبر بدهد؛

پول سينه‌پوشم را به او مي دهم براي خرجي بازارش.

به كردي:

چوومه ده‌ريا‌كه‌نار، ديم چه‌رچي‌يه‌ك؛

يارم بالا‌به‌رزه زولفه‌يني قه‌مچي؛

هه‌ركه‌س له يارم به من خه‌به‌ر بدا؛

پوولي سينه‌پوشه‌كه‌م پي ئه‌ده‌م بو خه‌رجيي بازارري.

نتبجه‌گيري

پس از بررسي سينتاكسي (نحوي) نمونه‌هاي يادشدة بالا از فولكلور تالشي و معادل كُردي آنها، نتايجي چند قابل توجه و تأمل است:

1. در مواردي، صرف افعال در تالشي و كُردي نوعي قرابت و تشابه ما بين آنها قابل رديابي است، از جمله:

q در تالشي: «وي یَر» به معني بسيار؛ در كُردي سنندجي (اَردلاني): فره‌س/ فٍرُسْ.

q در تالشي: «بِكَرْ» به معني بكند؛ در كُردي اوراماني: «بكه‌رو/ بِكَر‎ُ».

q در تالشي: «بِكَمً» به معني بكنم يا مي كنم؛ در كُردي: «ئه‌كه‌م/ اَكَمً».

q در تالشي: «بِنِشْتْ» به معني بنشين؛ در كُردي اوراماني: «بنيش».

q در تالشي: «بُرًشو» به معني برآيد؛ در كُردي اوراماني: «به‌رشو/ بُرًشُ».

q در تالشي: «شٍمُ» به معني رفتم؛ در كُردي اوراماني: «شيمه/ شيمُ».

q در تالشي: «وينْدٍمِ» به معني ديدم؛ در كُردي اوراماني: «وينامْ» از مصدر «ويناي» به معناي ديدن.

2. ترتيب عناصر و اجزاي جمله و ساختار نحوي در جمله‌هاي تالشي و كردي، در بسياري از موارد قرابت و مشابهت و همريشگي نشان مي دهد، براي نمونه:

q در تالشي: «غم و دردم وره» به معني غم و دردم بسيار است؛ در كردي اردلاني (سنندجي): «غه‌م و ده‌ردم فره‌س»/ غَم و دَردِم فْرُس‎ْ.

q در تالشي: «خداوند ت ب من قسمت بكرو» به معني خداوند ترا نصيب من بسازد؛ در كردي اوراماني: «خواوه‌ند ته به من قسمه‌ت بكه‌رو»/ خُداوَنْ تَ بَ مٍنً قْسًمُت بًكَرْ.

q در تالشي: «شيمُ دَيو كَنو» به معني رفتم به دريا كنار؛ در كُردي: «شيمه ده‌رياكه‌نار»/ شيمُ دَريا كَنار.

به طور خلاصه، از بررسي سينتاكسي (نحوي) جمله‌هاي تالشي و معادل كردي آنها، دو نتيجه حاصل مي شود:

1) جمله‌هاي تالشي و كردي گاهي از لحاظ صرف افعال قرابت و خويشاوندي ديرينة خود را حفظ نموده‌اند و به ويژه تصريف افعال در كردي اوراماني قرابت بيشتري با معادل تالشي آن نشان مي دهد.

2) ساختار جمله‌هاي تالشي و كردي در ساير موارد از يكديگر فاصله گرفته و هريك در مسير تحولات ويژه‌اي تطور يافته

برای آشنايي بيشتر بازبان تالشی به منويه کردهایه تالش مراجعه کنید.