يکي از مهمترين نقاط
کرمانج نشين که به شواهد آمار حدود دو ميليون نفر از اين قوم در آن زندگي و
متأسفانه به دليل جدا بودن از ديگر نقاط تجمع کُردها کمتر مورد توجه بوده
"شمال خراسان " و شمال شرقي ايران است . کرمانجها به لحاظ زباني همانند ويژگي هاي فيزيکي
و رفتاري ، کردها در تمام شاخه ها شباهت بسيار دارند. کرمانج هاي خراسان نيز به
تبع اين تغيير با زباني ساده تر و اختصار گراتر سخن مي گويند و گر چه متأثر از
زبان فارسي و عربي دخل و تصرفاتي در آن بعمل آمده اما براي کرمانج هاي ديگر نقاط
جهان براحتي قابل فهم و مکالمه است . کرمانج هاي خراسان به لحاظ مذهبي ، تماما
شيعه مذهبند و گويا يکي از عمده دلايل کوچ اين قوم به خراسان شمالي نيز قرابت
مذهبي با ديگر ايرانيان است . مهمترين نقاط اسکان کرمانج ها در خراسان عبارتند از
شهرهاي : قوچان ، بجنورد ، اسفراين ، شيروان ، مشهد ، چناران ، درگز ، کلات ،
آشخانه ، مانه و سملقان ، فاروج ، باجگيران ، و
اما
در مجموع حضور کرمانج ها در روستاها نمود بيشتري دارد مهمترين ييلاقات عشاير اين
قوم شامل رشته کوههاي گُليل ، هزار مسجد ، آلاداغ و شاه جهان است.
. کرمانج هاي خراسان مردمي
گشاده رو و گشاده دست و معروف به راستي و درستي اند . در طي سالهاي حضور خود در
خراسان ، به نشانه حماسه آفريني و سربلندي هميشه ، بارها و بارها در مقابل هجوم
اقوام آسياي ميانه بويژه ازبکهاصف آرايي کرده اند و براي حراست از يار و ديار و
دين و سرزمين خويش جان بر کف نهاده اند . امثال سردار اوض ، ججوخان و گل محمد
معروف به "خان کلميشي" از جمله سرداران و جنگاوراني هستند که در نبرد با
دشمنان داخلي و خارجي خويش ، تا سر حد مرگ ايستاده اند و اکنون پس از سالها ، در
ميان اشعار ترانه ها و خاطرات مردم نام خود را جاودانه کرده اند . کرمانج هاي
خراسان مردمي صاحب ذوق و شاعر مسلک اند ، چنانکه کمتر کسي از ايشان را مي توان
سراغ کرد که دستي در شعر و شاعري و آواز نداشته باشند . هزاران قطعه شعر در قالب
هاي "لو "و "سه خشتي " در ميان کرمانجها زمزمه مي شود که
هيچکدام سراينده مشخصي ندارند و اين خود از شکل دادن روح جمعي اين قوم به اين
اشعار حکايت مي کند . با اين وجود ، در ميان کرمانج هاي خراسان يک نام بزرگ و
احترام انگيز به گوش مي رسد: جعفر قلي زنگلي : جعفر قلي را هر کرمانجي در خراسان
مي شناسد امروزه ، ديوان جعفر قلي که به همت کليم الله توحدي - محقق و نويسنده کرد
- گردآوري و منتشر شده است در اغلب خانه هاي کرمانج زبانها يافت مي شود . زندگي او
که مشهور است در جواني او را عشقي شور انگيز به بيابانها و کوهستانها کشاند سرشار
از رمز و راز و ابهام است . در واقع مي توان گفت گر چه بيش از يک و نيم قرن از
پايان حيات او نمي گذرد ولي کم و کيف زندگي جعفر قلي همانند معشو قه اش
"ملواري با تلفيقي از قصه پردازي و واقعيت در غبار حدس و گمان فرو رفته است.
